ฉลอง ๑๐๐ ปีเกิด รัตน์ เปสตันยี
30/05/08

รัตน์ เปสตันยี เป็นบุคคลสำคัญที่สุดท่านหนึ่งในประวัติศาสตร์ภาพยนตร์ไทย ยุคหลังสงครามโลกครั้งที่ ๒ ท่านเป็นคนไทยคนแรกที่ทำภาพยนตร์ส่งไปประกวดในต่างประเทศ และได้รับรางวัลชนะเลิศ คือ ภาพยนตร์สั้นสมัครเล่นเรื่อง “แตง” ได้รับรางวัลจากการประกวดภาพยนตร์สมัครเล่นแห่งเมืองกลาสโกล์ว ประเทศอังกฤษ เมื่อปี พ.ศ. ๒๔๘๑ ต่อมาท่านได้ยึดการสร้างภาพยนตร์เป็นอาชีพ ได้สร้างโรงถ่ายภาพยนตร์เสียง เพื่อผลิตภาพยนตร์แบบมาตรฐานอุตสาหกรรม คือ โรงถ่ายหนุมานภาพยนตร์ ที่ถนนวิทยุ กรุงเทพ เมื่อปี พ.ศ. ๒๔๙๖ ภาพยนตร์เรื่องแรกของโรงถ่ายนี้คือ “สันติ-วีณา” ซึ่งทำขึ้นเพื่อส่งไปร่วมการประกวดภาพยนตร์แห่งเอเซียตะวันออกไกล ครั้งที่ ๑ ที่ โตเกียว เมื่อปี พ.ศ. ๒๔๙๗ ปรากฏผลได้รับรางวัลใหญ่ ๓ รางวัล คือ ถ่ายภาพยอดเยี่ยม กำกับศิลป์ยอดเยี่ยม และรางวัลพิเศษจากสมาคมผู้อำนวยการสร้างภาพยนตร์แห่งสหรัฐอเมริกา คือ ภาพยนตร์ที่สร้างความเข้าใจทางวัฒนธรรมดีเยี่ยมระหว่างตะวันออกกับตะวันตก

การที่ภาพยนตร์ไทยไปได้รับรางวัลจากงานประกวดระดับนานาชาติเป็นครั้งแรกในปีนั้น ทำให้วงการภาพยนตร์ไทยคึกคัก และเป็นเหตุส่วนหนึ่งให้ จอมพล ป. พิบูลสงคราม นายกรัฐมนตรีในขณะนั้น เกิดความตั้งใจจะสนับสนุนอุตสาหกรรมภาพยนตร์ไทย ได้บัญชาให้กรมประชาสัมพันธ์ทำโครงการสร้างเมืองอุตสาหกรรมภาพยนตร์ โดยรวบรวมบริษัทสร้างภาพยนตร์ที่เป็นหลักเป็นฐาน รวมทั้งโรงถ่ายหนุมานภาพยนตร์ เข้าร่วมกันเป็นองค์การรัฐวิสาหกิจ มีการตระเตรียมที่จะสร้างขึ้นที่บางแสน แต่โครงการชะงักไปพร้อมกับรัฐบาลจอมพล ป. ถูกรัฐประหารเมื่อปี พ.ศ. ๒๕๐๐

รัตน์ เปสตันยี เป็นทั้งนักอุตสาหกรรมและศิลปินภาพยนตร์ ท่านได้ทำงานทั้งสองทาง คือ ทางหนึ่งพยายามเรียกร้องต่อสู้ให้ภาพยนตร์เป็นอุตสาหกรรมที่พึงได้รับสิทธิส่งเสริมจากรัฐ ในการนี้ท่านได้เป็นหัวเรี่ยวหัวแรงในการเจรจากับรัฐบาลและรวบรวมบุคคลในวงการให้ผนึกกำลังกัน จนจัดตั้งขึ้นเป็นสมาคมผู้อำนวยการสร้างภาพยนตร์แห่งประเทศไทย ในทางการสร้างสรรค์ศิลปะภาพยนตร์ ท่านได้สร้างภาพยนตร์ให้มีความประณีต มีคุณภาพเชิงศิลป์ และมีสารคติ ไม่ใช่มุ่งขายความบันเทิงอย่างเดียว มีเทคนิคที่เป็นมาตรฐานสากล ทั้งนี้เพื่อให้สามารถส่งออกไปฉายในต่างประเทศ ทั้งในงานเทศกาลและการจัดจำหน่าย

แต่ดูเหมือน รัตน์ เปสตันยี จะพบกับความผิดหวังซ้ำๆ และเหนื่อยหน่าย ทั้งในทางอุตสาหกรรมที่ท่านพบว่า รัฐบาลไม่เอาจริงและยังมองไม่เห็นความสำคัญของอุตสาหกรรมภาพยนตร์ คนในวงการก็ยังไม่ผนึกกำลังกันให้แข็งแรง ในทางผลงานภาพยนตร์ ความคิดที่จะทำภาพยนตร์ที่มีคุณภาพทางศิลป์ และสารคติ ไม่อาจสวนกระแสภาพยนตร์บันเทิงแบบ ๑๖ มม. พากย์สด ที่ครองใจผู้ชมส่วนใหญ่ได้ การต่อสู้จึงหนักหนาสาหัสสำหรับผู้ที่ตั้งใจแรงกล้า

เสียงที่สะท้อนความรู้สึกของท่าน คือ คำกล่าวที่ว่า “เรารักงานนี้ เราก็ทำไป เราก็สู้ไป สมหวังบ้าง ไม่สมหวังบ้าง ก็เป็นธรรมดา...”

ในช่วงหลังของชีวิต รัตน์ เปสตันยี ป่วยด้วยโรคประจำตัวเกี่ยวกับหัวใจ ไม่สามารถทำงานหนักได้ น่าเสียดายที่ท่านต้องหยุดงานสร้างภาพยนตร์ แต่ท่านยังคงทำงานสนับสนุนการพัฒนาอุตสาหกรรมภาพยนตร์ไทย จนที่สุดเมื่อวันที่ ๑๗ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๑๓ ท่านได้ไปร่วมการประชุมใหญ่ของสมาคมผู้อำนวยการสร้างภาพยนตร์แห่งประเทศไทย ซึ่งที่ประชุมได้เชิญรัฐมนตรีว่าการกระทรวงเศรษฐการ มาปราศัยถึงโครงการที่รัฐบาลกำลังจะสนับสนุนภาพยนตร์ไทย รัตน์ เปสตันยี ได้ขอขึ้นพูดเป็นคนสุดท้าย พอท่านเริ่มจะพูด ก็เกิดอาการเป็นลม หมดสติ และเสียชีวิตในเวลาไม่กี่ชั่วโมงต่อมาที่โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์

การเสียซีวิตอย่างกระทันหันของ รัตน์ เปสตันยี เป็นข่าวพาดหัวหนังสือพิมพ์ ซึ่งก่อให้เกิดความสะเทือนใจแก่สังคม และนั่นอาจเป็นเหตุให้รัฐบาลรีบจัดตั้ง คณะกรรมการส่งเสริมอุตสาหกรรมภาพยนตร์ไทย ขึ้นเป็นครั้งแรกในปีนั้นเอง

ถึงแม้ว่า รัตน์ เปสตันยี มีผลงานสร้างภาพยนตร์ไม่มาก แต่ผลงานทุกเรื่องของท่าน ซึ่งมีทั้ง ภาพยนตร์เรื่องและภาพยนตร์สารคดี นับว่ามีคุณค่าเป็นมรดกภาพยนตร์ที่สำคัญของชาติ และนับว่าโชคดีที่ต้นฉบับของภาพยนตร์เหล่านี้ได้รับการเก็บรักษาไว้ในต่างประเทศ และได้ส่งมาเก็บรักษาไว้ในหอภาพยนตร์แห่งชาติแล้ว

น่าเสียดายแต่ว่า “สันติ-วีณา” ซึ่งเป็นงานมาสเตอร์พีซ และเป็นประวัติศาสตร์ภาพยนตร์ของชาติ เพียงเรื่องเดียวในบรรดาผลงานของ รัตน์ เปสตันยี ที่สูญหายไป

ในโอกาสที่ ปี พ.ศ. ๒๕๕๑ เป็นวาระครบ ๑๐๐ ปี เกิดของ รัตน์ เปสตันยี ( ๒๒ พฤษภาคม ๒๔๕๑) หอภาพยนตร์แห่งชาติ กรมศิลปากร และมูลนิธิหนังไทย ในพระอุปถัมภ์ พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอนุสรมงคลการ จึงเห็นสมควรจัดงานฉลอง เพื่อเผยแพร่เกียรติคุณและผลงานของท่านสู่สาธารณชน 


    


       











สมัครสมาชิก Thai Film เพื่อรับข่าวสารข้อมูลทางอีเมล์และรับสิทธิประโยชน์ต่างๆสำหรับสมาชิก [ JOIN ]


Copyright © 2004
Thai Film Foundation All Rights Reserved.
Site by Redlab